Sen – bổ dưỡng từ lá, hoa cho đến củ

Theo Đông y, gương sen vị nhạt, tính lạnh. Ngó sen vị ngọt, tính bình, mát, không độc. Nếu để sống thì hơi hàn, nấu chín thì tính ôn (ấm); có tác dụng bổ tỳ, bổ phế, chỉ huyết (cầm máu).

Thường dùng trong các trường hợp sốt có khát nước (để sống), ăn uống kém, mất ngủ (nấu chín), chữa bạch đới, tiêu chảy (phơi khô), cầm máu trong các trường hợp: đi đại tiện ra máu, đi tiểu ra máu, nôn ra máu, chảy máu cam, sản phụ sau khi sinh bị xuất huyết. Ngoài ra, còn dùng để giải độc rượu, chữa bí tiểu.

Mấu giữa các khúc ngó sen gọi là ngẫu tiết, là nơi phát sinh ra lá và hoa, cũng được dùng làm thuốc cầm máu, tiêu huyết ứ và giải nhiệt. Lá sen vị đắng, tính bình, có tác dụng bổ tỳ vị, sáp thanh trọc, tán huyết ứ. Theo kinh nghiệm lâm sàng, lá sen có tác dụng hạ mỡ trong máu, hạ huyết áp và giảm mập hiệu quả.

sen

Trong dân gian, người ta thường dùng lá sen nấu lấy nước, đổ chung với 60g gạo nấu thành cháo ăn trong ngày. Lá sen nấu cháo có tác dụng lợi thủy tiêu mỡ, trị chứng cao huyết áp, mỡ trong máu cao, béo phì. Dùng cháo sen vào mùa hè giúp giải nhiệt, trị chứng nặng đầu, tức ngực, phiền khát, tiểu tiện ngắn đỏ…

Nên chọn một lá sen to, nặng khoảng 25g, lá còn nguyên vẹn, màu xanh, không bị ố vàng. Đem lá sen rửa sạch, cắt sợi rồi nấu nước uống, hoặc pha lá sen với nước sôi như pha trà để dùng hằng ngày. Lá sen khô cũng có công dụng như là sen tươi.

Các bài thuốc chữa bệnh bằng sen:

Băng huyết:
(1) Gương sen khô 30g, hoa kinh giới 25g. Đốt cả hai thành than, tán nhỏ chia làm 2 lần uống trong ngày.
(2) Gương sen khô 25g, buồng cau điếc 40g. Sắc với nước, uống 2 lần trong ngày.
(3) Gương sen 5 cái, hương phụ 80g.
Đốt cháy cả hai, tán nhỏ. Ngày uống 2-3 lần, mỗi lần từ 8-24gr.

Bổ huyết điều kinh, dùng cho phụ nữ kinh nguyệt không đều, người gầy ốm, xanh xao, ăn ngủ kém:
Ngó sen khô sao sơ 200g, hương phụ (củ có gấu) sao cháy kết lông 120g. Hai thứ đem tán bột mịn, trộn với mật ong hoặc nước đường cô đặc, rồi đem viên bằng hạt đậu xanh. Ngày uống 2 lần (sáng, tối), mỗi lần 50 viên với nước nóng.
Cầm máu (tiểu tiện ra máu, chảy máu cam, nôn ra máu…): Dùng ngó sen sắc với nước uống, mỗi lần dùng từ 6-12gr. Hoặc dùng gương sen khô sắc với nước uống. Nếu cần cầm máu ngay thay ngó sen bằng lá sen. Hoặc: Ngó sen tươi 80-100g, cuống lá sen tươi 20-30g. Hai thứ rửa thật sạch, giã nát, kết hợp với 50g mật ong hoặc đường, nấu với 2 lít nước, đun sôi lửa nhỏ đến khi cạn sền sệt là được. Chia 2 lần uống lúc đói bụng.
Di mộng tinh: Lấy 20-30gr hạt sen sắc với nước uống trong ngày. Hoặc dùng tua nhị đực của hoa sắc nước uống.
Kinh nguyệt ra nhiều: Ngó sen 20g, ngải cứu 15g, hương phụ 12g, kinh giới 10g. Sắc với nước uống. Ngày uống 2 lần. Uống trước kỳ kinh 10 ngày.
Rong huyết: Gương sen 20g, hoa kinh giới 15g, ngải cứu 10g. Tất cả đều sao cháy, sắc với nước uống. Ngày uống 2 lần.
Thổ huyết đột ngột: Lấy 7 cái mấu ngó sen (ngẫu tiết) và 7 đoạn tận cùng của cuống lá, nơi đính vào phiến lá sen. Hai thứ rửa sạch, nấu với 2 lít nước, thêm ít muối, sắc còn 250ml, cho uống.