Trong nhiều thập kỷ, giới khoa học tin rằng phần lớn sỏi thận hình thành chủ yếu do khoáng chất kết tinh trong nước tiểu. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới do các nhà khoa học Mỹ thực hiện vừa phát hiện vi khuẩn có thể là thành phần quan trọng trong nhiều loại sỏi thận, kể cả những viên sỏi trước đây được xem là không liên quan đến nhiễm trùng. Phát hiện này đang mở ra hướng tiếp cận hoàn toàn mới trong việc phòng ngừa và điều trị căn bệnh gây đau đớn cho hàng triệu người trên thế giới.
Phát hiện mới bên trong những viên sỏi thận
Sỏi thận là các khối cứng hình thành từ khoáng chất tích tụ trong nước tiểu. Loại phổ biến nhất là sỏi canxi oxalat, chiếm phần lớn các trường hợp mắc bệnh. Trước đây, chỉ một nhóm nhỏ gọi là sỏi struvite được cho là có liên quan đến vi khuẩn và nhiễm trùng đường tiết niệu.
Tuy nhiên, khi sử dụng kính hiển vi công suất cao để phân tích các viên sỏi được lấy ra trong phẫu thuật, nhóm nghiên cứu của Đại học California Los Angeles (UCLA) phát hiện vi khuẩn xuất hiện không chỉ trên bề mặt mà còn nằm sâu bên trong cấu trúc của cả sỏi struvite và sỏi canxi.
Đáng chú ý hơn, vi khuẩn được tìm thấy ngay cả ở những bệnh nhân không có dấu hiệu nhiễm trùng đường tiết niệu trước đó. Điều này làm dấy lên nghi vấn rằng vi khuẩn có thể tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành sỏi thay vì chỉ xuất hiện sau khi sỏi đã tồn tại.
Vi khuẩn có thể giúp sỏi thận hình thành ra sao?
Các nhà nghiên cứu phát hiện vi khuẩn bên trong sỏi tồn tại dưới dạng biofilm – lớp màng sinh học gồm nhiều vi sinh vật bám dính vào nhau và vào bề mặt vật chất xung quanh.
Theo giả thuyết của nhóm nghiên cứu, các biofilm này có thể tiết ra những phân tử đặc biệt tạo thành “khung bám”, giúp các khoáng chất trong nước tiểu kết tụ lại dễ dàng hơn. Theo thời gian, các lớp khoáng chất liên tục chồng lên nhau và phát triển thành sỏi thận.
Tiến sĩ Kymora Scotland, chuyên gia tiết niệu thuộc UCLA, cho biết phát hiện này thách thức quan điểm lâu nay rằng sỏi thận chỉ hình thành do các quá trình hóa học và vật lý đơn thuần.
Điều gì khiến nghiên cứu này được chú ý?
Điểm quan trọng nhất là nghiên cứu đã tìm thấy vi khuẩn trong loại sỏi canxi – nhóm sỏi chiếm đa số trường hợp mắc bệnh.
Trước đây, giới y học chủ yếu cho rằng:
- Sỏi struvite liên quan đến vi khuẩn.
- Sỏi canxi hình thành do mất cân bằng khoáng chất và nước tiểu.
Phát hiện mới cho thấy ranh giới này có thể không hoàn toàn chính xác như các giả thuyết cũ.
Nghiên cứu cũng phát hiện gần một nửa số viên sỏi ở bệnh nhân không có nhiễm trùng tiết niệu vẫn chứa vi khuẩn. Điều này củng cố khả năng vi khuẩn là một phần của quá trình hình thành sỏi thay vì chỉ là hậu quả của bệnh.
Sỏi thận phổ biến đến mức nào?
Theo NIH, gần 1 trong 10 người sẽ bị sỏi thận ít nhất một lần trong đời. Những viên sỏi nhỏ có thể tự đào thải qua đường tiểu, nhưng nhiều trường hợp gây đau dữ dội hoặc cần can thiệp y khoa để loại bỏ.
Các yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:
- Uống không đủ nước.
- Ăn nhiều muối.
- Ăn quá nhiều oxalat.
- Béo phì.
- Tiền sử gia đình có người bị sỏi thận.
- Một số rối loạn chuyển hóa.
Phát hiện này có thay đổi cách điều trị sỏi thận?
Hiện tại, các phương pháp điều trị sỏi thận vẫn chủ yếu gồm:
- Uống nhiều nước.
- Dùng thuốc hỗ trợ đào thải sỏi.
- Tán sỏi.
- Nội soi hoặc phẫu thuật lấy sỏi.
Tuy nhiên, phát hiện mới mở ra khả năng phát triển những phương pháp điều trị nhắm vào hệ vi sinh vật bên trong sỏi. Các nhà khoa học kỳ vọng việc hiểu rõ vai trò của biofilm vi khuẩn có thể giúp ngăn sỏi hình thành ngay từ giai đoạn đầu hoặc giảm nguy cơ tái phát.
Một số cộng đồng khoa học trên Reddit cũng đánh giá đây là nghiên cứu có thể làm thay đổi cách hiểu về bệnh sỏi thận, đặc biệt ở những người liên tục tái phát dù đã thay đổi chế độ ăn uống. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia tiết niệu nhấn mạnh rằng kết quả hiện tại chưa đồng nghĩa với việc người bệnh cần sử dụng kháng sinh thường quy để phòng sỏi.
Người bệnh có nên lo lắng?
Các chuyên gia cho biết đây là phát hiện rất quan trọng nhưng vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy:
- Mọi trường hợp sỏi thận đều do vi khuẩn gây ra.
- Kháng sinh có thể ngăn ngừa sỏi hiệu quả.
- Điều trị vi khuẩn sẽ loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tái phát.
Do đó, người bệnh vẫn nên duy trì các biện pháp phòng ngừa đã được chứng minh hiệu quả như uống đủ nước, kiểm soát chế độ ăn và khám chuyên khoa khi có dấu hiệu bất thường.
Cách giảm nguy cơ sỏi thận
Các chuyên gia khuyến nghị nên:
- Uống đủ nước mỗi ngày.
- Hạn chế ăn quá nhiều muối.
- Kiểm soát lượng đạm động vật.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Điều trị sớm các bệnh lý đường tiết niệu.
- Tái khám nếu từng có tiền sử sỏi thận.
Việc xác định chính xác loại sỏi cũng rất quan trọng vì mỗi loại có nguyên nhân và hướng phòng ngừa khác nhau.
Kết luận
Nghiên cứu mới của các nhà khoa học Mỹ cho thấy vi khuẩn có thể đóng vai trò lớn hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây trong quá trình hình thành sỏi thận. Việc phát hiện các biofilm vi khuẩn bên trong cả những viên sỏi canxi phổ biến nhất đang làm thay đổi hiểu biết của giới y học về căn bệnh này. Dù cần thêm nhiều nghiên cứu để xác nhận cơ chế chính xác, phát hiện này có thể mở đường cho những phương pháp phòng ngừa và điều trị sỏi thận hoàn toàn mới trong tương lai.