Sỏi thận là bệnh lý phổ biến và có xu hướng gia tăng trên toàn cầu. Trong nhiều năm, nguyên nhân hình thành sỏi chủ yếu được cho là liên quan đến chế độ ăn uống, di truyền và rối loạn chuyển hóa. Tuy nhiên, nghiên cứu mới từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) cho thấy một số loại vi khuẩn trong cơ thể có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành sỏi thận, mở ra hướng tiếp cận mới cho việc phòng ngừa và điều trị căn bệnh này.
Sỏi thận hình thành như thế nào?
Sỏi thận là các tinh thể cứng hình thành khi khoáng chất và muối trong nước tiểu kết tụ lại. Theo NIH, loại phổ biến nhất là sỏi canxi oxalat.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ sỏi thận gồm:
- Uống ít nước
- Ăn nhiều muối
- Tiêu thụ quá nhiều oxalat
- Béo phì
- Tiểu đường
- Tiền sử gia đình mắc sỏi thận
Khi sỏi di chuyển trong đường tiết niệu, người bệnh có thể gặp:
- Đau dữ dội vùng hông lưng
- Tiểu buốt
- Tiểu ra máu
- Buồn nôn hoặc nôn
Nghiên cứu mới phát hiện điều gì?
Một số vi khuẩn có thể thúc đẩy tạo sỏi
Trong nghiên cứu được NIH công bố, các nhà khoa học phát hiện hệ vi sinh vật trong đường tiết niệu và ruột có thể ảnh hưởng đến nguy cơ hình thành sỏi thận.
Một số loại vi khuẩn được ghi nhận có liên quan đến:
- Tăng tích tụ tinh thể khoáng chất
- Thay đổi môi trường nước tiểu
- Ảnh hưởng quá trình chuyển hóa oxalat
Theo nhóm nghiên cứu, sự mất cân bằng hệ vi sinh (microbiome) có thể khiến cơ thể dễ hình thành sỏi hơn.
Không phải tất cả vi khuẩn đều có hại
Các nhà khoa học cũng nhấn mạnh một số vi khuẩn lại có khả năng giúp phân hủy oxalat – hợp chất góp phần tạo nên sỏi canxi oxalat.
Một ví dụ nổi bật là vi khuẩn Oxalobacter formigenes, từng được nghiên cứu vì khả năng giảm lượng oxalat trong ruột và nước tiểu.
Điều này cho thấy hệ vi sinh có thể vừa thúc đẩy vừa bảo vệ cơ thể khỏi sỏi thận tùy từng loại vi khuẩn.
Vì sao phát hiện này quan trọng?
Mở ra hướng điều trị mới
Theo NIH, nếu xác định rõ vai trò của vi khuẩn trong hình thành sỏi, tương lai có thể phát triển:
- Men vi sinh (probiotics) hỗ trợ phòng ngừa sỏi
- Phương pháp điều chỉnh microbiome
- Điều trị cá thể hóa theo hệ vi sinh của từng bệnh nhân
Đây được xem là bước tiến quan trọng vì sỏi thận có tỷ lệ tái phát khá cao.
Nhiều bệnh nhân bị tái phát nhiều lần
Theo Mayo Clinic, khoảng 50% người từng bị sỏi thận có thể tái phát trong vòng 5–10 năm nếu không thay đổi lối sống hoặc kiểm soát yếu tố nguy cơ.
Do đó, việc tìm thêm nguyên nhân ngoài chế độ ăn uống có thể giúp cải thiện hiệu quả phòng ngừa lâu dài.
Hệ vi sinh ảnh hưởng đến cơ thể ra sao?
Microbiome ngày càng được chú ý trong y học
Microbiome là tập hợp hàng nghìn tỷ vi sinh vật sống trong cơ thể, đặc biệt ở ruột và niêm mạc.
Trong vài năm gần đây, nhiều nghiên cứu cho thấy microbiome có thể liên quan đến:
- Tiểu đường
- Béo phì
- Tim mạch
- Miễn dịch
- Bệnh đường ruột
- Sức khỏe tâm thần
Nghiên cứu mới về sỏi thận tiếp tục cho thấy hệ vi sinh có thể ảnh hưởng sâu rộng đến sức khỏe hơn trước đây.
Kháng sinh có thể ảnh hưởng microbiome
Một số nghiên cứu trước đây cũng ghi nhận việc sử dụng kháng sinh kéo dài có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột, từ đó ảnh hưởng đến nguy cơ sỏi thận.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần thêm nghiên cứu để xác định mối liên hệ cụ thể.
Làm sao để giảm nguy cơ sỏi thận?
Uống đủ nước là yếu tố quan trọng nhất
Các chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành nên uống đủ nước để duy trì lượng nước tiểu phù hợp, giúp giảm kết tinh khoáng chất.
Ngoài ra nên:
- Hạn chế ăn quá mặn
- Giảm nước ngọt có đường
- Không lạm dụng đạm động vật
- Duy trì cân nặng hợp lý
Không nên tự kiêng oxalat quá mức
Thực phẩm chứa oxalat gồm:
- Rau bina
- Trà đặc
- Chocolate
- Các loại hạt
Tuy nhiên, bác sĩ khuyến cáo không nên tự ý kiêng cực đoan nếu chưa được tư vấn vì còn phụ thuộc loại sỏi và tình trạng sức khỏe mỗi người.
Khám sớm nếu có dấu hiệu bất thường
Người có triệu chứng như:
- Đau lưng dữ dội
- Tiểu ra máu
- Tiểu buốt
- Đau lan xuống bụng dưới
nên đi khám sớm để được siêu âm hoặc chẩn đoán hình ảnh kịp thời.
Nghiên cứu vẫn đang tiếp tục
Các nhà khoa học NIH cho biết nghiên cứu hiện mới ở giai đoạn đầu và chưa thể kết luận vi khuẩn là nguyên nhân trực tiếp gây sỏi thận trong mọi trường hợp.
Tuy nhiên, phát hiện này giúp mở rộng hiểu biết về cơ chế hình thành sỏi và có thể tạo nền tảng cho các phương pháp điều trị mới trong tương lai.
Kết luận
Nghiên cứu mới của NIH cho thấy vi khuẩn và hệ vi sinh trong cơ thể có thể đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành sỏi thận. Phát hiện này mở ra hy vọng về các phương pháp phòng ngừa và điều trị mới dựa trên việc điều chỉnh microbiome thay vì chỉ tập trung vào chế độ ăn và phẫu thuật.
Dù vậy, các chuyên gia vẫn nhấn mạnh rằng uống đủ nước, duy trì lối sống lành mạnh và khám sớm khi có dấu hiệu bất thường vẫn là những cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ sỏi thận hiện nay.