Gan nhiễm mỡ và cao huyết áp là hai bệnh lý ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại. Theo các chuyên gia, nhiều người chỉ chú ý đến từng bệnh riêng lẻ mà không biết rằng chúng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Các nghiên cứu gần đây cho thấy người bị gan nhiễm mỡ có nguy cơ cao bị tăng huyết áp hơn và ngược lại, tạo thành vòng xoắn nguy hiểm làm tăng nguy cơ tim mạch, đột quỵ và tổn thương gan nghiêm trọng.
Gan nhiễm mỡ là gì?
Gan nhiễm mỡ xảy ra khi mỡ tích tụ quá nhiều trong gan. Hiện nay, thuật ngữ y khoa mới thường dùng là MASLD (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease) – bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa.
Không chỉ do rượu bia
Nhiều người nghĩ gan nhiễm mỡ chỉ liên quan uống nhiều rượu, nhưng thực tế:
- Béo phì
- Tiểu đường
- Cholesterol cao
- Ít vận động
- Chế độ ăn nhiều đường và chất béo
đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Gan nhiễm mỡ thường ít triệu chứng
Theo WebMD, phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Một số trường hợp có thể:
- Mệt mỏi
- Cảm giác nặng vùng bụng phải
- Chán ăn
- Men gan tăng nhẹ
Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đi siêu âm hoặc kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Cao huyết áp liên quan đến gan nhiễm mỡ thế nào?
Hai bệnh thường xuất hiện cùng nhau
Theo WebMD, có tới khoảng 40% người bị gan nhiễm mỡ cũng mắc cao huyết áp. Ngược lại, khoảng một nửa số người tăng huyết áp có thể đồng thời bị gan nhiễm mỡ.
Các chuyên gia cho rằng mối liên hệ này mang tính “hai chiều”:
- Gan nhiễm mỡ có thể góp phần làm tăng huyết áp
- Cao huyết áp cũng làm tình trạng gan xấu đi hơn
Kháng insulin là mắt xích quan trọng
Một trong những cơ chế được nhắc đến nhiều nhất là kháng insulin.
Khi cơ thể phản ứng kém với insulin:
- Đường huyết tăng
- Mỡ dễ tích tụ ở gan
- Mạch máu dễ tổn thương
- Huyết áp tăng cao hơn
Theo nhiều nghiên cứu, kháng insulin là nền tảng chung của:
- gan nhiễm mỡ
- béo phì
- tiểu đường type 2
- hội chứng chuyển hóa
Vì sao gan nhiễm mỡ có thể làm tăng huyết áp?
Viêm và stress oxy hóa
Gan nhiễm mỡ có thể làm tăng tình trạng viêm toàn thân và stress oxy hóa – hiện tượng mất cân bằng giữa gốc tự do và chất chống oxy hóa.
Điều này có thể:
- Làm mạch máu co hẹp
- Giảm đàn hồi thành mạch
- Tăng áp lực máu lên thành động mạch
Rối loạn hormone điều hòa mạch máu
Gan đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa và điều hòa nhiều hormone liên quan đến mạch máu.
Khi gan hoạt động kém:
- Quá trình điều hòa huyết áp có thể bị ảnh hưởng
- Mạch máu dễ co thắt hơn
- Nguy cơ tăng huyết áp tăng lên
Vì sao bộ đôi này nguy hiểm?
Tăng mạnh nguy cơ tim mạch
Theo WebMD, khi vừa bị gan nhiễm mỡ vừa cao huyết áp, nguy cơ:
- xơ vữa động mạch
- bệnh tim mạch
- đột quỵ
- tử vong sớm
đều tăng cao hơn đáng kể so với chỉ mắc một bệnh riêng lẻ.
Gan nhiễm mỡ không chỉ là bệnh của gan
Các chuyên gia hiện xem MASLD là bệnh liên quan chuyển hóa toàn thân chứ không đơn thuần là bệnh gan.
Gan nhiễm mỡ có thể liên quan đến:
- tim mạch
- tiểu đường
- rối loạn mỡ máu
- hội chứng chuyển hóa
Gan nhiễm mỡ có thể tiến triển nguy hiểm ra sao?
Từ gan nhiễm mỡ đến xơ gan
Ở một số người, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành:
- viêm gan nhiễm mỡ (MASH)
- xơ gan
- suy gan
- ung thư gan
Nguy cơ này cao hơn nếu:
- béo phì nặng
- tiểu đường
- huyết áp không kiểm soát
- uống nhiều rượu bia
Béo phì là yếu tố nguy cơ lớn nhất
Theo WebMD, có tới 50–90% người béo phì có gan nhiễm mỡ.
Mỡ nội tạng dư thừa không chỉ ảnh hưởng gan mà còn làm:
- tăng huyết áp
- tăng cholesterol
- tăng nguy cơ tim mạch
Làm sao để kiểm soát gan nhiễm mỡ và cao huyết áp?
Giảm cân là yếu tố quan trọng nhất
Theo nhiều nghiên cứu, giảm cân có thể giúp:
- giảm mỡ gan
- hạ huyết áp
- cải thiện đường huyết
- giảm viêm toàn thân
Chỉ cần giảm 5–10% cân nặng đã có lợi
WebMD cho biết:
- giảm khoảng 5% trọng lượng cơ thể có thể giảm mỡ gan
- giảm 7–10% có thể cải thiện viêm và xơ hóa gan ở một số trường hợp
Điều chỉnh chế độ ăn
Các chuyên gia khuyến nghị:
- Giảm nước ngọt và đường tinh luyện
- Hạn chế đồ chiên rán
- Giảm thịt đỏ và mỡ động vật
- Tăng rau xanh, cá và ngũ cốc nguyên hạt
Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải được xem có lợi cho cả gan và tim mạch.
Tập thể dục đều đặn
Hoạt động thể chất giúp:
- Giảm mỡ nội tạng
- Cải thiện huyết áp
- Tăng độ nhạy insulin
- Hỗ trợ giảm cân
Nhiều chuyên gia khuyến nghị nên duy trì ít nhất 150 phút vận động mỗi tuần.
Thuốc giảm cân mới có thể hỗ trợ điều trị
Một số thuốc nhóm GLP-1 như semaglutide hiện được nghiên cứu và sử dụng trong điều trị béo phì và MASH ở một số bệnh nhân phù hợp.
Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và theo dõi.
Khi nào nên đi khám?
Bạn nên kiểm tra sức khỏe nếu có:
- Béo bụng
- Huyết áp cao
- Tiểu đường
- Cholesterol cao
- Men gan tăng
- Mệt mỏi kéo dài
Phát hiện sớm gan nhiễm mỡ giúp giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.
Kết luận
Gan nhiễm mỡ và cao huyết áp có mối liên hệ chặt chẽ thông qua béo phì, kháng insulin và rối loạn chuyển hóa. Khi hai bệnh xuất hiện cùng lúc, nguy cơ tim mạch và biến chứng gan đều tăng mạnh.
Các chuyên gia cho rằng thay đổi lối sống, giảm cân và kiểm soát huyết áp là những yếu tố quan trọng nhất để bảo vệ gan và tim mạch lâu dài.