Sau thành công của các thuốc giảm cân nhóm GLP-1 như semaglutide và tirzepatide, giới khoa học đang tiếp tục tìm kiếm những cơ chế mới giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả hơn. Một trong những cái tên được chú ý trở lại là leptin – hormone liên quan trực tiếp đến cảm giác no và chuyển hóa năng lượng. Theo WebMD, nhiều nhà nghiên cứu tin rằng leptin có thể trở thành “mảnh ghép tiếp theo” giúp các thuốc giảm cân hoạt động mạnh hơn và giảm nguy cơ tăng cân trở lại sau điều trị.
Hormone leptin là gì?
Leptin là hormone được tạo ra chủ yếu từ tế bào mỡ trong cơ thể. Hormone này gửi tín hiệu đến não, đặc biệt là vùng dưới đồi (hypothalamus), để thông báo rằng cơ thể đã có đủ năng lượng và không cần ăn thêm.
Leptin giúp kiểm soát cảm giác đói
Khi lượng mỡ cơ thể tăng lên:
- Nồng độ leptin thường tăng
- Não nhận tín hiệu no
- Cảm giác thèm ăn giảm xuống
Ngược lại, khi giảm cân hoặc nhịn ăn:
- Leptin giảm
- Não kích thích cảm giác đói
- Cơ thể có xu hướng tiết kiệm năng lượng hơn
Theo các chuyên gia, đây là một phần lý do khiến nhiều người rất khó duy trì giảm cân lâu dài.
Vì sao leptin từng được kỳ vọng là “thuốc giảm cân thần kỳ”?
Phát hiện lớn từ những năm 1990
Leptin được phát hiện vào năm 1994 và từng được xem là bước đột phá lớn trong nghiên cứu béo phì. Các nhà khoa học kỳ vọng bổ sung leptin có thể giúp:
- Giảm cảm giác đói
- Tăng đốt năng lượng
- Điều trị béo phì hiệu quả hơn
Tuy nhiên, kết quả thực tế phức tạp hơn nhiều.
Người béo phì thường không thiếu leptin
Theo các nghiên cứu sau đó, đa số người béo phì không thiếu leptin mà ngược lại thường có nồng độ leptin rất cao.
Vấn đề nằm ở hiện tượng gọi là “kháng leptin” (leptin resistance), khi não không còn phản ứng hiệu quả với tín hiệu no từ hormone này.
Điều đó khiến:
- Cảm giác đói vẫn tồn tại
- Cơ thể tiếp tục tích trữ năng lượng
- Việc giảm cân trở nên khó khăn hơn
Vì sao leptin lại được chú ý trở lại?
Thuốc GLP-1 đang thay đổi điều trị béo phì
Các thuốc GLP-1 như:
- semaglutide
- tirzepatide
đang cho hiệu quả giảm cân rất mạnh bằng cách:
- Giảm cảm giác thèm ăn
- Làm chậm tiêu hóa
- Giúp no lâu hơn
Một số nghiên cứu cho thấy bệnh nhân có thể giảm:
- 15–21% trọng lượng cơ thể với semaglutide
- Hơn 20% với tirzepatide trong một số thử nghiệm lâm sàng
Nhưng tăng cân trở lại vẫn là vấn đề lớn
Nhiều bệnh nhân tăng cân trở lại khi ngừng thuốc giảm cân. Theo các chuyên gia, nguyên nhân có thể liên quan đến việc leptin giảm mạnh sau khi giảm cân.
Khi leptin giảm:
- Não “hiểu” rằng cơ thể đang thiếu năng lượng
- Cảm giác đói tăng lên
- Quá trình trao đổi chất chậm lại
Điều này khiến cơ thể có xu hướng lấy lại cân nặng đã mất.
Các nhà khoa học đang nghiên cứu điều gì?
Kết hợp leptin với thuốc GLP-1
Theo WebMD, các nhà khoa học hiện đang nghiên cứu liệu pháp phối hợp giữa:
- thuốc GLP-1
- thuốc tác động lên leptin hoặc thụ thể leptin
nhằm tăng hiệu quả giảm cân và duy trì cân nặng tốt hơn.
Ý tưởng là:
- GLP-1 giúp giảm ăn
- leptin giúp cơ thể duy trì trạng thái “đủ năng lượng”
- giảm phản ứng đói dữ dội sau giảm cân
Có thể giúp bảo toàn khối cơ
Một số chuyên gia cho rằng liệu pháp liên quan leptin trong tương lai có thể:
- Giảm mất cơ khi giảm cân nhanh
- Hỗ trợ chuyển hóa tốt hơn
- Giảm nguy cơ tăng cân lại
Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm ban đầu.
Leptin có thể điều trị bệnh gì khác?
Ngoài béo phì, leptin còn đang được nghiên cứu trong:
- Rối loạn chuyển hóa hiếm gặp
- Hội chứng thiếu leptin bẩm sinh
- Chán ăn bệnh lý (anorexia)
- Một số bệnh nội tiết hiếm
Ở người thiếu leptin bẩm sinh – tình trạng rất hiếm – việc bổ sung leptin có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong kiểm soát cân nặng và cảm giác đói.
Có nên tự tìm sản phẩm “tăng leptin” để giảm cân?
Chưa có thực phẩm chức năng nào được chứng minh rõ ràng
Hiện nay có nhiều sản phẩm quảng cáo:
- “tăng leptin”
- “đốt mỡ nhờ leptin”
- “kích hoạt hormone giảm cân”
Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng khoa học mạnh để khẳng định các sản phẩm này giúp giảm cân hiệu quả ở đa số người dùng.
Giảm cân vẫn cần thay đổi lối sống
Theo Mayo Clinic, thuốc giảm cân chỉ là một phần của quá trình điều trị béo phì. Người bệnh vẫn cần:
- Ăn uống hợp lý
- Tăng vận động
- Ngủ đủ giấc
- Điều trị các rối loạn chuyển hóa liên quan
Tương lai thuốc giảm cân sẽ ra sao?
Các chuyên gia cho rằng thế hệ thuốc giảm cân tương lai có thể kết hợp nhiều hormone cùng lúc thay vì chỉ tác động vào GLP-1.
Một số hướng nghiên cứu gồm:
- GLP-1 + leptin
- GLP-1 + amylin
- thuốc đa hormone thế hệ mới
Mục tiêu là:
- giảm cân mạnh hơn
- ít tác dụng phụ hơn
- duy trì hiệu quả lâu dài hơn
Kết luận
Leptin là hormone đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát cảm giác đói và cân bằng năng lượng. Dù từng gây thất vọng trong nghiên cứu béo phì trước đây, hormone này hiện đang được chú ý trở lại nhờ khả năng kết hợp với các thuốc GLP-1 thế hệ mới.
Các nhà khoa học kỳ vọng việc tác động đồng thời nhiều hormone có thể giúp giảm cân hiệu quả hơn và hạn chế tình trạng tăng cân trở lại – một trong những thách thức lớn nhất trong điều trị béo phì hiện nay.